จากพืชพื้นบ้าน สู่อาหารจานเด็ด

จากพืชพื้นบ้าน สู่อาหารจานเด็ด

ตะไคร้ต้น – ห่อทีหล่า – ค้างคาวดำ

“ห่อทีหล่า” “ตะไคร้ต้น” และ “ค้างคาวดำ” จากพืชพื้นบ้านหน้าตาธรรมดา 3 ชนิด ถูกนำมาคิดต่อยอด แปรรูปสร้างมูลค่าเพิ่มด้วยการนำไปปรุงอาหารหลากเมนู พร้อมทั้งวิเคราะห์หาคุณค่าทางโภชนาการและสรรพคุณทางยา โดยหวังสร้างรายได้เสริมให้กับชุมชนที่อยู่กับป่า ควบคู่ไปกับการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติของชุมชน

เราลองยกตัวอย่างเมนูน่าทาน ที่มีส่วนประกอบจากพืชพื้นบ้านทั้งสามชนิด มาเรียกน้ำย่อยกันก่อน

หมูยอสามขุนเขา บรรจุในกระบอกไม้ไผ่

เมนูแรก “หมูยอสามขุนเขา” คุณสุพจน์ หลี่จา นายกสมาคมสร้างเสริมสุขภาวะชุมชนชาติพันธุ์ เล่าต่อถึงที่มาของชื่อเมนูนี้ว่า ตั้งชื่อตามวัตถุดิบหลักที่ได้มาจากสามพื้นที่ คือ “ห่อทีหล่า” จากบ้านหินเหล็กไฟ “ตะไคร้ต้น” จากบ้านขุนแปะ อำเภอจอมทอง จังหวัดเชียงใหม่ และ “ค้างคาวดำ” บ้านปางสา อำเภอแม่จัน จังหวัดเชียงราย

เมนูที่สอง “ห่อหมก – ห่อทีหล่า”
เพิ่มเติมความโดดเด่นจากห่อหมกตามท้องตลาดทั่วไป ด้วยการเติมใบห่อทีหล่าเข้าไปด้วย รสชาติกลมกล่อมโดยไม่ต้องพึ่งผงชูรสในซองอีกเลย ความพิเศษของใบห่อทีหล่าคือสามารถคงความเขียวของใบไว้ได้นาน แม้จะผ่านการต้ม นึ่ง หรือปรุงสุกแล้ว

ห่อหมกที่มีส่วนผสมของห่อทีหล่า

เมนูที่สาม “กะหรี่ปั๊บหมุนไพร”
นอกจากเมนูอาหารคาว พืชทั้งสามชนิดยังสามารถนำมาเป็นส่วนประกอบในเมนู “ของหวาน และขนม” ได้ด้วย เช่นที่เห็นในภาพนี้ เป็นกะหรี่ปั๊บที่นวดแป้งขึ้นมาเป็นพิเศษ มีการโปรยผงตะไคร้ต้นเบา ๆ และเติมใบห่อทีหล่ากับค้างคาวดำอย่างละนิด เพิ่ม Texture ให้มีสีเขียวปนออกมาด้วย

กระหรี่ปั๊บสมุนไพร

นอกจากนำมาประกอบอาหารแล้ว พืชบางชนิดสามารถนำไปแปรรูปได้หลากหลายวิธี โดยเฉพาะตะไคร้ต้น ที่ถือว่าเป็นพระเอกในบรรดาพืชทั้งสามชนิดเลย เช่น เมล็ดแห้ง นำไปคั่วบดและเคี่ยวกับน้ำตาลเป็นไซรัป ชงดื่มกับน้ำผึ้งหรือมะนาวโซดาก็สดชื่น หรือจะชงเป็นชาเหมือนน้ำขิงก็ได้ ในขณะที่ผลดิบ สามารถนำไปสกัดน้ำมันหอมระเหย ใช้ดับกลิ่นหรือทำเป็นผ้าเย็นได้อีกด้วย

น้ำมันสกัดคะไคร้ต้น

แนวคิดในการสร้างมูลค่าเพิ่มให้แก่พืชพื้นบ้านครั้งนี้ เป็นกิจกรรมภายใต้โครงการ “ส่งเสริมและขยายพันธุ์พืชพื้นบ้านเพื่อสร้างความมั่นคงทางด้านอาหารและเสริมสร้างรายได้ให้แก่ชุมชนชนเผ่าพื้นเมืองในประเทศไทย” เกิดจากความร่วมมือระหว่างคณะคหกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย สมาคมเสริมสร้างสุขภาวะชุมชน มูลนิธิชนเผ่าพื้นเมืองเพื่อการศึกษาและสิ่งแวดล้อม และสมาคมศูนย์รวมการศึกษาและวัฒนธรรมของชาวไทยภูเขาในประเทศไทย โดยได้รับการสนับสนุนจากกองทุนปาวันก้า (PAWANKA FUND)

เป้าหมายของโครงการ คือ ส่งเสริมให้ชุมชนที่อยู่กับป่า ดูแลป่า มีรายได้จากการแปรรูปพืชท้องถิ่นของชุมชนตนเอง นำสู่ความต่อเนื่องในการจัดการทรัพยากรธรรมชาติบนฐานองค์ความรู้ดั้งเดิมของชนเผ่าพื้นเมืองอย่างยั่งยืน และเป็นกิจกรรมต่อเนื่องจากที่เคยศึกษาพันธุ์พืชพื้นบ้านและพันธุ์พืชสมุนไพร ที่ขึ้นอยู่ตามธรรมของรอบชุมชนชนเผ่าพื้นเมืองกว่า 25 กลุ่มชาติพันธุ์ รวมทั้งได้ศึกษาการใช้ประโยชน์พืชแต่ละชนิดตามองค์ความรู้และภูมิปัญญาดั้งเดิมของแต่ละกลุ่มชาติพันธุ์ด้วย