องค์ความรู้ชนเผ่าพื้นเมืองกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ

2 มกราคม 2023

เวทีแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ชนเผ่าพื้นเมืองและชุมชนท้องถิ่นเกี่ยวกับ
การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ

ของอนุสัญญาว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (UNFCCC)

Local Communities and Indigenous Peoples Knowledge Sharing Platform- LCIPP

โดย เกายุ่น

ความเป็นมา

ชนเผ่าพื้นเมืองมีองค์ความรู้ นวัตกรรมและการปฏิบัติในการใช้ทรัพยากรธรรมชาติที่ยั่งยืนและเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม มีการเรียนรู้ พัฒนาและสืบทอดต่อๆ กันมาจากรุ่นสู่รุ่น องค์ความรู้และการใช้ชีวิตที่สมดุลกับธรรมชาตินี้ ถือเป็นศักยภาพในการปรับตัวต่อสิ่งแวดล้อม รวมทั้งการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ

องค์ความรู้นี้ได้รับการยอมรับทั้งจากคณะทำงานระหว่างรัฐบาลว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (IPCC), เวทีระหว่างรัฐบาลว่าด้วยนโยบายวิทยาศาสตร์ด้านความหลากหลายทางชีวภาพและบริการจากระบบนิเวศ (IPBES) และอนุสัญญาว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (UNFCCC) โดยประเทศภาคีสมาชิกฯ ได้เล็งเห็นถึงความสำคัญ และความจำเป็นที่จะต้องให้การส่งเสริมและสนับสนุนองค์ความรู้และการปฏิบัติดังกล่าวในการตอบโต้กับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ จึงได้เสนอให้มีการจัดตั้ง “เวทีแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ชนเผ่าพื้นเมืองและชุมชนท้องถิ่นเกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ” ขึ้นมา (Decision 1/CP.21, para. 135) ในการประชุมประเทศภาคีสมาชิก ของอนุสัญญาว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศครั้งที่ 21 ที่กรุงปารีส ประเทศฝรั่งเศส ในปี 2558 สำหรับเป็นพื้นที่แลกเปลี่ยนประสบการณ์และการปฏิบัติการในด้านการลดก๊าซเรือนกระจกและการปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศในลักษณะองค์รวม

กระบวนการออกแบบกลไกการดำเนินงานของ LCIPP

การออกแบบกลไกการดำเนินงานของ LCIPP ใช้เวลาประมาณ 3 ปี คือตั้งแต่ปี 2559 ถึงปี 2561 โดยมีการจัดเวทีปรึกษาหารือกันหลายครั้ง ทั้งเวทีที่สำนักงานเลขาของ UNFCCC จัดเองและที่รัฐบาลประเทศต่างๆสนับสนุน เช่น รัฐบาลเบลเยี่ยม แคนาดา ฟินแลนด์ และโบลิเวีย

พัฒนาการของการออกแบบกลไกการดำเนินงาน LCIPP

ปี 2559: เวที COP 22 มีมติให้ใช้แนวทางแบบค่อยเป็นค่อยไปในการพัฒนาเวทีนี้ (Incremental approach)
ปี 2560 :
- สำนักงานเลขา UNFCCC เปิดให้เสนอความเห็นเกี่ยวกับการพัฒนากลไก LCIPP
- จัดเวทีผู้มีส่วนได้ส่วนได้ส่วนเสีย
- รับรองวัตถุประสงค์และหน้าที่หลักของ LCIPP (Decision 2/ CP.23)
ปี 2561:
- เวทีการประชุมประเทศภาคีสมาชิกครั้งที่ 24 (COP 24) มีการพิจารณาแนวทางการดำเนินงานของ LCIPP เพิ่มเติม และจัดตั้งคณะทำงานเอื้ออำนวย (Facilitative Working Group) ขึ้นมา รวมทั้งรูปแบบการจัดทำและพัฒนาแผนงานของ LCIPP
ปี 2562:
- รับรองแผนงาน 2 ปี (2563-2564)
- พัฒนาเว็บไซด์ของ LCIPP
- ประชุมคณะทำงานเอื้ออำนวย (ปีละ 2 ครั้ง)
ปี 2563 – 2564: ดำเนินงานตามแผนงาน 2 ปี

การออกแบบกลไกการดำเนินงานของเวทีแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ชนเผ่าพื้นเมืองและชุมชนท้องถิ่นเกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ

วัตถุประสงค์และหน้าที่ของ LCIPP

วัตถุประสงค์ของเวทีแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ชนเผ่าพื้นเมืองและชุมชนท้องถิ่นเกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ มี 3 เรื่อง คือ

๑) เพื่อส่งเสริมองค์ความรู้พื้นบ้านและองค์ความรู้ชนเผ่าพื้นเมือง

๒) เพื่อเสริมสร้างศักยภาพให้ชนเผ่าพื้นเมืองสามารถเข้าไปมีส่วนร่วมในงานของ UNFCCC ได้อย่างมีประสิทธิภาพ

๓) เพื่อผลักดันและหลอมรวมเอาองค์ความรู้พื้นบ้านและองค์ความรู้ชนเผ่าพื้นเมืองเข้าไปในนโยบายและแผนงานของกรอบอนุสัญญาว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ

หน้าที่ของ LCIPP

เวที LCIPP ถูกออกแบบมาให้ทำหน้าที่หลัก 3 ด้านคือ ด้านองค์ความรู้ ด้านการพัฒนาศักยภาพ และด้านนโยบายและการปฏิบัติการ

ด้านองค์ความรู้: ส่งเสริมการแลกเปลี่ยนประสบการณ์และแนวทางการปฏิบัติการที่ดี การนำไปใช้ การเสริมสร้าง การปกป้อง และอนุรักษ์องค์ความรู้พื้นบ้าน องค์ความรู้ของชนเผ่าพื้นเมืองและระบบองค์ความรู้ท้องถิ่น รวมทั้งเทคโนโลยี แนวปฏิบัติ และการดำเนินงานของชนเผ่าพื้นเมืองและชุมชนท้องถิ่น (IPLC) ที่เกี่ยวข้องกับการจัดการและการตอบสนองต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (ต้องขอฉันทานุมัติ หรือ FPIC จากผู้รู้ก่อน)

ด้านการพัฒนาศักยภาพ: เสริมสร้างขีดความสามารถของ IPLC เพื่อให้สามารถเข้าไปมีส่วนร่วมในงานของ UNFCCC รวมทั้งการพัฒนาศักยภาพให้กับรัฐภาคีและผู้มีส่วนได้ส่วนเสียที่เกี่ยวข้องอื่นๆ ให้มาร่วมงานและกิจกรรมของ LCIPP, IPLC  และการดำเนินการตามข้อตกลงปารีสและกระบวนการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง

ด้านนโยบายและการดำเนินการเกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ: เอื้อให้มีการบูรณาการระบบความรู้ แนวปฏิบัติ และนวัตกรรมที่หลากหลายในการออกแบบและดำเนินการตามแผนและนโยบายระดับนานาชาติและระดับชาติ ที่ให้ความเคารพและส่งเสริมสิทธิและผลประโยชน์ของ IPLC นอกจากนี้ยังอำนวยความสะดวกในการดำเนินงานเกี่ยวกับสภาพภูมิอากาศของ IPLC ที่มีความเข้มข้นและทะเยอทะยานมากขึ้น ที่จะนำไปสู่การบรรลุถึงความสำเร็จของการดำเนินงาน NDC ของประเทศภาคีที่เกี่ยวข้อง

กลไกการดำเนินงาน

ในการดำเนินงานของ LCIPP จะมีคณะทำงานทำงานเอื้ออำนวย (Facilitative Working Group) 1 ชุดประกอบไปด้วยผู้แทนจำนวน 14 คน โดยมีสัดส่วนระหว่างผู้แทนรัฐบาลและชนเผ่าพื้นเมืองในจำนวนที่เท่ากัน เพื่อร่วมกับขับเคลื่อนงานของ LCIPP ให้บรรลุตามเป้าหมายที่วางไว้

คณะทำงานมีวาระครั้งละ 2 ปี ในส่วนของตัวแทนชนเผ่าพื้นเมืองให้เลือกกันเอง โดยมีผู้แทนหลัก 1 คนและมีผู้แทนสำรอง 1 คน ต่อภูมิภาค ในส่วนของผู้แทนชุมชนท้องถิ่นจะมีการตัดสินใจกันอีกครั้งในปี 2564 คณะทำงานนี้ประชุมปีละ 2 ครั้ง

คณะทำงานที่เป็นผู้แทนจากเอเชียสมัยที่หนึ่ง คือ นางปาซาง โดลมา เชอปา จากประเทศเนปาล ส่วนผู้แทนสำรอง คือ นส. มีน่า ซูซานน่า เซตรา ทั้งสองคนหมดวาระไปแล้ว คนปัจจุบันผู้แทนตัวหลัก คือ นางสาวเกรช บาราวัค (Ms. Grace Balawag) และตัวสำรอง คือ นายมารินอล ทริปุรา (Mr.Mrinal Tripura)

แผนงานและกิจกรรมของ LCIPP

คณะทำงานฯ ได้จัดทำแผนสองปีเพื่อดำเนินงานตามบทบาทและหน้าที่หลักของ LCIPP มีทั้งหมด 12 กิจกรรม (ดูรายละเอียดเพิ่มเติมที่นี่ Workplan Activities | Local Communities and Indigenous Peoples Platform (unfccc.int))

ในช่วงการประชุมประเทศภาคีสมาชิกครั้งที่ 26 ปี 2564 ประเทศภาคีสมาชิกได้รับรองแผนงานระยะสามปี ของ LCIPP (2565-2567) และเสนอให้มีการคัดสรรผู้แทนคณะทำงานเอื้ออำนวยชุดที่สองเข้ามาทำงานภายในวันที่ 25 กุมภาพันธ์ 2565

ทิศทางและก้าวต่อไป

การดำเนินงานตามกิจกรรมแผนงาน 3 ปี ของ LCIPP (ดูรายละเอียดแผนงาน 3 ปี Workplan Activities | Local Communities and Indigenous Peoples Platform (unfccc.int)

โอกาสและข้อท้าทายของ LCIPP

การประสานงานและสื่อสารกับหน่วยงานภายนอกที่ไม่ใช่กลไกของ UNFCCC
เป็นพื้นที่ในการส่งเสริมและสร้างการยอมรับเกี่ยวกับองค์ความรู้ การปฏิบัติและระบบการบริหารจัดการของชนเผ่าพื้นเมือง
มีตัวแทนในกลไก LCIPP ที่เท่าเทียมกับผู้แทนรัฐบาล
การเชื่อมงานกับรัฐบาลในประเทศของตน โดยใช้แผนงานของ LCIPP