ชาวบ้านชาติพันธุ์ลาหู่ 12 ชุมชน ในอำเภอไชยปราการ จังหวัดเชียงใหม่ สะท้อนความเดือดร้อนหนัก หลังสำนักจัดการทรัพยากรป่าไม้ที่ 1 (เชียงใหม่) งัดมาตรา 25 พ.ร.บ.ป่าสงวนแห่งชาติฯ สั่งรื้อถอนพืชผลครอบคลุมพื้นที่รวดเดียว 7,028 ไร่ จนเหมารวมเอาพื้นที่ทำกินดั้งเดิมและที่ตั้งชุมชน ทั้งที่มีแปลงปลูกขิงของบุคคลภายนอกเพียง 258 ไร่ ส่งผลให้ชาวบ้านหวาดกลัวการถูกจับกุมจนตอนนี้เริ่มกระทบวิถีประเพณีกินข้าวใหม่ ด้านประธาน กมธ.ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม วุฒิสภา ลงพื้นที่สั่งการองค์การอุตสาหกรรมป่าไม้ เร่งบังคับใช้กฎหมายกลุ่มเปลี่ยนมือ-เช่าช่วง แต่ย้ำต้องรังวัดคัดกรองชาวบ้านดั้งเดิมก่อนปี พ.ศ. 2557 กันออกจากคดี
จากกระแสข่าวการบุกรุกพื้นที่ป่าสงวนแห่งชาติและพื้นที่สวนป่าขององค์การอุตสาหกรรมป่าไม้ (อ.อ.ป.) เพื่อปลูกขิงในเขตอำเภอไชยปราการ จังหวัดเชียงใหม่ จนนำไปสู่การปิดประกาศคำสั่งตามมาตรา 25 แห่ง พ.ร.บ.ป่าสงวนแห่งชาติ พ.ศ. 2507 เพื่อรื้อถอนพืชผลอาสินรวมเนื้อที่ 7,028 ไร่ เมื่อวันที่ 6 พฤศจิกายน 2569 ที่ผ่านมา คณะกรรมาธิการการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม วุฒิสภา นำโดย นายชีวภาพ ชีวธรรม ประธานกรรมาธิการฯ ได้ลงพื้นที่ประชุมร่วมกับหน่วยงานภาครัฐที่เกี่ยวข้องและตัวแทนกลุ่มผู้ใช้น้ำ ณ ที่ว่าการอำเภอไชยปราการ โดยมีตัวแทนสมัชชาชุมชนคนอยู่กับป่า (สชป.) และชาวบ้านในพื้นที่มาร่วมสังเกตการณ์
นายสมชาย บูทะ ตัวแทนเครือข่าย 12 ชุมชนในพื้นที่อำเภอไชยปราการ เปิดเผยว่า จุดเริ่มต้นของปัญหาเกิดจากมีกลุ่มบุคคลภายนอกพาครอบครัวเข้ามาทำการเกษตรปลูกขิงในพื้นที่ ทำให้กลุ่มผู้ใช้น้ำด้านล่างเกิดความกังวลเรื่องการไถหน้าดินที่จะชะล้างลงสู่อ่างเก็บน้ำแม่ทะลบ รวมถึงกังวลเรื่องสารเคมีปนเปื้อน จึงร้องเรียนไปยังหน่วยงานรัฐ
อย่างไรก็ตาม นายสมชายชี้แจงว่า ข้อมูลที่ปรากฏในสื่อกระแสหลักและโซเชียลมีเดียก่อนหน้านี้มีความคลาดเคลื่อนจากความเป็นจริงในพื้นที่อย่างมาก โดยระบุว่ามีการบุกรุกปลูกขิงของนายทุนถึง 7,028 ไร่ ทั้งที่ในความเป็นจริง พื้นที่ทั้งหมดแบ่งออกเป็นแปลงปลูกขิงเพียง 258 ไร่ ส่วนอีกกว่า 2,300 ไร่ เป็นพื้นที่เกษตรกรรมดั้งเดิมของชาวบ้านที่ปลูกข้าวไร่ ข้าวโพด กล้วย ลำไย รวมถึงทับที่ตั้งชุมชนถึง 3 ชุมชน และพื้นที่อีกกว่า 4,000 ไร่ ยังคงเป็นพื้นที่ว่างเปล่ารวมทั้งมีสภาพเป็นป่า
นอกจากนี้ ผลการตรวจวัดคุณภาพน้ำในอ่างเก็บน้ำและน้ำบริโภค อุปโภคโดยกรมควบคุมมลพิษที่ 1 เชียงใหม่ และองค์การบริหารส่วนตำบลในพื้นที่ ก็สรุปผลชัดเจนว่า ไม่พบสารเคมีปนเปื้อนเกินค่ามาตรฐานแต่อย่างใด
ด้านตัวแทนสมัชชาชุมชนคนอยู่กับป่า และสหพันธ์เกษตรกรภาคเหนือ ซึ่งเดินทางมาร่วมสังเกตการณ์ระบุว่า การประกาศใช้มาตรา 25 ของเจ้าหน้าที่เป็นการประกาศแบบคลุมพื้นที่ทั้งหมดโดยไม่แยกแยะระหว่างแปลงปลูกขิงกับพื้นที่ทำกินและชุมชนดั้งเดิม ซ้ำร้ายในการจัดเวทีประชุมร่วมกับ กมธ. วุฒิสภา กลับเป็นการนัดหมายเฉพาะหน่วยงานภาครัฐ โดยไม่มีตัวแทนชาวบ้านที่ได้รับผลกระทบเข้าไปชี้แจงในห้องประชุมตั้งแต่ต้น ทั้งที่ สว. ชุดนี้ระบุว่ามาจากการเลือกตั้งของประชาชน จึงควรเปิดพื้นที่รับฟังข้อเท็จจริงจากทั้งสองฝ่ายอย่างรอบด้าน
ผลกระทบจากการประกาศคำสั่งรื้อถอนคลุมพื้นที่ 7,028 ไร่ ในครั้งนี้ ได้สร้างสภาวะความหวาดระแวงและความเครียดสะสมให้กับชาวบ้านอย่างรุนแรง ชาวบ้านชุมชนบ้านสันเขื่อนโป่งจ๊อก นางสาวไพลิน เล่าว่า ชุมชนของตนอาศัยและทำกินปลูกกล้วย ข้าวโพด และถั่ว มาตั้งแต่สมัยปู่ย่าตายาย ไม่ได้มีส่วนเกี่ยวข้องกับการปลูกขิงด้านบน แต่กลับต้องมารับผลกระทบไปด้วย
"ตอนนี้เป็นฤดูเก็บเกี่ยวผลผลิต แต่ชาวบ้านกลัวถูกเจ้าหน้าที่จับจนไม่กล้าไปสวน บางครอบครัวมีภาระต้องจ่ายค่าผ่อนรถมอเตอร์ไซค์ ค่าขนมลูก และส่งลูกเรียนหนังสือ ด้วยความจำใจเพราะถ้าไม่ไปก็ไม่มีกิน บางคนจึงต้องแอบเข้าสวนตัวเองตอนตีสี่ตีห้า หรือไม่ก็ตอนค่ำมืดหนึ่งทุ่มสองทุ่ม ซึ่งเป็นเวลาที่เจ้าหน้าที่ไม่ทำงาน คนบนดอยอายุ 40-50 ปี ไม่รู้หนังสือ พูดภาษาเมืองไม่คล่อง จะให้ทิ้งที่ดินไปหางานทำในเมืองก็ไปไม่ได้ ทุกคนตอนนี้รู้สึกวิตกกังวลและหมดกำลังใจเหมือนคนหมดอนาคต" ไพลิน สะท้อนภาพชีวิตประจำวันที่เปลี่ยนไป
นอกจากนั้น ยังมีการประเมินกันว่า ด้วยสถานการณ์ที่ดำเนินไปในขณะนี้ซึ่งเป็นฤดูกาลเก็บเกี่ยวข้าวไร่ของชาวบ้านทั้ง 12 ชุมชน หากไม่สามารถเข้าไปเก็บเกี่ยวผลผลิตได้ ชาวบ้านจะไม่มีข้าวบริโภคและไม่มี "ข้าวใหม่" สำหรับใช้ประกอบพิธีกรรมตามความเชื่อของชาติพันธุ์ลาหู่ คือ "ประเพณีกินข้าวใหม่" และ "ประเพณีกินวอ" ที่กำลังจะมาถึงในช่วงสิ้นปีและต้นปีหน้า
สำหรับบรรยากาศภายในห้องประชุม ณ ที่ว่าการอำเภอไชยปราการ นายชีวภาพ ชีวธรรม ประธาน กมธ.การทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม วุฒิสภา และอดีตรองอธิบดีกรมป่าไม้ ได้รับฟังรายงานความคืบหน้าทางคดีจากหน่วยงานต่างๆ โดยหัวหน้าสวนป่า อ.อ.ป. รายงานว่า จากพื้นที่ประกาศมาตรา 25 ทั้งหมด 7,028 ไร่ ขณะนี้ได้ดำเนินการรื้อถอนแปลงขิงไปแล้ว 170 ไร่ และกำลังดำเนินการอีก 87 ไร่ คาดว่าจะแล้วเสร็จภายในวันที่ 13 พฤศจิกายนนี้ พร้อมทั้งได้แจ้งความดำเนินคดีตรวจยึดไม้เพิ่มเติม 4 คดี ในส่วนของ สภ.ไชยปราการ มีการลงบันทึกประจำวันดำเนินคดีอาญาในพื้นที่ 37 จุด เนื้อที่ 6,157 ไร่ เพื่อส่งต่อให้กองบังคับการปราบปรามการกระทำความผิดเกี่ยวกับทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (บก.ปทส.) ขณะที่ฝั่งกรมป่าไม้ได้ดำเนินคดีแยกอีก 18 คดี เนื้อที่ 168 ไร่
นายชีวภาพกล่าวเตือนเจ้าหน้าที่ อ.อ.ป. กรมป่าไม้ และกรมอุทยานฯ ให้ปฏิบัติหน้าที่ตามระเบียบกฎหมายอย่างรัดกุมและเร่งรัดการรื้อถอนแปลงขิงของกลุ่มที่เข้ามาบุกรุกใหม่หรือเช่าช่วงโดยไม่มีคุณสมบัติผ่อนปรน พร้อมทั้งให้ดำเนินการฟ้องแพ่งควบคู่ไปด้วย เนื่องจากจังหวัดเชียงใหม่มีสถิติการสูญเสียพื้นที่ป่าสมบูรณ์เป็นอันดับหนึ่ง และพื้นที่ต้นน้ำแห่งนี้มีความสำคัญต่อระบบนิเวศลุ่มน้ำตั้งแต่ต้นน้ำไปจนถึงปลายน้ำ
อย่างไรก็ตาม ประเด็นสำคัญที่นายชีวภาพได้กำชับต่อที่ประชุมอย่างชัดเจน คือ การแยกแยะและคุ้มครองสิทธิของชาวบ้านดั้งเดิมออกจากกลุ่มผู้บุกรุกใหม่ เพื่อไม่ให้ชาวบ้านที่อยู่อาศัยอย่างถูกต้องตามมติ ครม. ต้องเดือดร้อน
"ในพื้นที่ 6,000 กว่าไร่ที่แจ้งความและทำมาตรา 25 ต้องทำให้ครบในฝั่งของพี่น้องประชาชนด้วย เราขีดเส้นผ่อนปรนตามคำสั่ง คสช. และมติ ครม. ไว้ที่ปี 2557 ต้องเอาภาพถ่ายดาวเทียมปี 2557 มาทาบดู ตรงไหนเป็นข้าว เป็นข้าวโพด เป็นของพี่น้องชาวลาหู่ที่อยู่ก่อนปี 2557 และไม่ได้เอาไปให้คนอื่นเช่าช่วง อย่าไปกลัว ให้เรียกเขามานำชี้ รังวัดพิกัดออกมา แล้วทำบันทึกถึงพนักงานสอบสวนเพื่อกันพื้นที่และคัดกรองชาวบ้านที่มีสิทธิ์ออกจากคดี ไม่อย่างนั้นแปลงเหล่านี้จะติดคดีและเข้าสู่กระบวนการจัดที่ดินไม่ได้อีกเลย" นายชีวภาพ สั่งการในที่ประชุม
ท้ายที่สุด ท่ามกลางกระบวนการทางกฎหมายที่กำลังเดินหน้า ชาวบ้านทั้ง 12 ชุมชนในอำเภอไชยปราการ ได้ยื่นข้อเรียกร้องเร่งด่วน 3 ข้อ ต่อหน่วยงานภาครัฐที่เกี่ยวข้องและคณะกรรมาธิการฯ ดังนี้
ยกเลิกคำสั่งเหมารวม ขอให้สำนักจัดการทรัพยากรป่าไม้ที่ 1 (เชียงใหม่) ยกเลิกคำสั่งตามมาตรา 25 ที่ประกาศครอบคลุมพื้นที่ 7,028 ไร่ แบบหว่านแห ซึ่งสร้างความเดือดร้อนและปิดกั้นวิถีชีวิตของชุมชนดั้งเดิม
เปิดทางเก็บเกี่ยวผลผลิต ขอให้ผ่อนปรนให้ชาวบ้านสามารถเข้าไปเก็บเกี่ยวพืชผลทางการเกษตรในรอบฤดูกาลนี้ ได้แก่ ข้าวไร่ ข้าวโพด และกล้วย ที่กำลังสุกงอมเต็มที่โดยไม่ถูกจับกุม เพื่อบรรเทาวิกฤตปากท้องและรักษาประเพณีวัฒนธรรมของชุมชน
ตั้งคณะกรรมการร่วมตรวจสอบที่ดิน ขอให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องเปิดโอกาสให้ตัวแทนชาวบ้านเข้าไปมีส่วนร่วมเป็นคณะกรรมการในการตรวจสอบและคัดกรองแปลงที่ดินร่วมกับภาครัฐ เพื่อให้เกิดความโปร่งใสและเป็นธรรมต่อชุมชนที่อยู่อาศัยมาแต่ดั้งเดิม